LỜI NHÀ XUẤT BẢN
Mười vạn câu hỏi vì sao là bộ sách phổ cập
khoa học dành cho lứa tuổi thanh, thiếu niên. Bộ
sách đã dùng hình thức trả lời hàng loạt câu hỏi
"Thế nào?", "Tại sao?" để trình bày một cách đơn
giản, dễ hiểu một khối lượng lớn các khái niệm, các
phạm trù khoa học, các sự vật, hiện tượng, quá trình
trong tự nhiên, xã hội và con người, giúp cho người
đọc hiểu được các lí lẽ khoa học tiềm ẩn trong các
hiện tượng, quá trình quen thuộc trong đời sống
thường nhật, tưởng như ai cũng đã biết nhưng
không phải người nào cũng giải thích được.
Bộ sách được dịch từ nguyên bản tiếng Trung
Quốc do Nhà xuất bản Thiếu niên Nhi đồng Trung
Quốc xuất bản. Do tính thiết thực tính gần gũi về nội
dung và tính độc đáo về hình thức trình bày mà
ngay khi vừa mới xuất bản ở Trung Quốc, bộ sách đã
được bạn đọc tiếp nhận nồng nhiệt, nhất là thanh
thiếu niên, tuổi trẻ học đường. Do tác dụng to lớn
của bộ sách trong việc phổ cập khoa học trong giới

trẻ và trong xã hội, năm 1998 Bộ sách Mười vạn
câu hỏi vì sao đã được Nhà nước Trung Quốc trao
"Giải thưởng Tiến bộ khoa học kĩ thuật Quốc
gia", một giải thưởng cao nhất đối với thể loại sách
phổ cập khoa học của Trung Quốc và được vinh dự
chọn là một trong "50 cuốn sách làm cảm động
Nước Cộng hoà" kể từ ngày thành lập nước.
Bộ sách Mười vạn câu hỏi vì sao có 12 tập,
trong đó 11 tập trình bày các khái niệm và các hiện
tượng thuộc 11 lĩnh vực hay bộ môn tương ứng:
Toán học, Vật lí, Hoá học, Tin học, Khoa học
môi trường, Khoa học công trình, Trái Đất,
Cơ thể người, Khoa học vũ trụ, Động vật,
Thực vật và một tập Hướng dẫn tra cứu. Ở mỗi
lĩnh vực, các tác giả vừa chú ý cung cấp các tri thức
khoa học cơ bản, vừa chú trọng phản ánh những
thành quả và những ứng dụng mới nhất của lĩnh vực
khoa học kĩ thuật đó. Các tập sách đều được viết với
lời văn dễ hiểu, sinh động, hấp dẫn, hình vẽ minh
hoạ chuẩn xác, tinh tế, rất phù hợp với độc giả trẻ
tuổi và mục đích phổ cập khoa học của bộ sách.
Do chứa đựng một khối lượng kiến thức khoa
học đồ sộ, thuộc hầu hết các lĩnh vực khoa học tự

nhiên và xã hội, lại được trình bày với một văn
phong dễ hiểu, sinh động, Mười vạn câu hỏi vì
sao có thể coi như là bộ sách tham khảo bổ trợ kiến
thức rất bổ ích cho giáo viên, học sinh, các bậc phụ
huynh và đông đảo bạn độc Việt Nam.
Trong xã hội ngày nay, con người sống không
thể thiếu những tri thức tối thiểu về văn hóa, khoa
học. Sự hiểu biết về văn hóa, khoa học của con người
càng rộng, càng sâu thì mức sống, mức hưởng thụ
văn hóa của con người càng cao và khả năng hợp
tác, chung sống, sự bình đẳng giữa con người càng
lớn, càng đa dạng, càng có hiệu quả thiết thực. Mặt
khác khoa học hiện đại đang phát triển cực nhanh,
tri thức khoa học mà con người cần nắm ngày càng
nhiều, do đó, việc xuất bản Tủ sách phổ biến
khoa học dành cho tuổi trẻ học đường Việt Nam và
cho toàn xã hội là điều hết sức cần thiết, cấp bách và
có ý nghĩa xã hội, ý nghĩa nhân văn rộng lớn. Nhận
thức được điều này, Nhà xuất bản Giáo dục Việt
Nam cho xuất bản bộ sách Mười vạn câu hỏi vì
sao và tin tưởng sâu sắc rằng, bộ sách này sẽ là
người thầy tốt, người bạn chân chính của đông đảo
thanh, thiếu niên Việt Nam đặc biệt là học sinh, sinh
viên trên con đường học tập, xác lập nhân cách, bản

lĩnh để trở thành công dân hiện đại, mang tố chất
công dân toàn cầu.
NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

1. Giao thông trong tương lai
sẽ như thế nào?
Có bao giờ bạn tưởng tượng rằng bạn ngồi vào
tên lửa để đi du lịch Vũ Trụ chưa? Bạn có thể tin rằng
ô tô có thể chạy trên đường bộ, lại có thể bay trên
bầu trời và lội dưới nước được không? Nếu bạn muốn
đi du lịch khắp thế giới bạn chỉ cần ngồi ở nhà đưa kế
hoạch du lịch vào máy vi tính, thì mọi lộ trình đều
được sắp xếp thoả đáng... Những điều ấy nghe ra
giống như là ảo tưởng, nhưng "giấc mộng" đó hoàn
toàn có thể trở thành hiện thực trong tương lai không
xa.
Trong tương lai theo đà phát triển không ngừng
của khoa học kỹ thuật, dù là hình dáng bên ngoài,
tính năng và nhiên liệu của phương tiện giao thông
kiểu mới, hay là quan niệm và hình thức giao thông
đều sẽ có nhiều biến đổi quan trọng. Chẳng hạn như
loại ô tô dùng cho cả trên bộ, dưới nước và trên
không được điều khiển hoàn toàn bằng máy vi tính sẽ

ra đời. Khi bạn đi trên đường bộ
gặp phải ách tắc, nó có thể tự
động bay lên, khi bạn đến bờ
biển, nó có thể trực tiếp chạy ra
biển cả, như các du thuyền vậy.
Tốc độ xe lửa trong tương lai sẽ
vượt tốc độ âm thanh, tiêu biểu
là loại xe lửa chạy trên đệm từ
siêu dẫn, phối hợp với đường
hầm chân không đặc biệt, tốc
độ của xe lửa sẽ vượt quá 1000
km/giờ, lúc đó, có nhiều người
sẽ chọn xe lửa chứ không chọn
máy bay làm phương tiện đi lại.
Chắc chắn bạn biết loại tàu
thuỷ chở khách hai thân. Đặc
điểm chính của loại tàu này là
ổn định, chở được nhiều người.
Hiện nay, các nhà khoa học
đang nghiên cứu đưa hình thức
giao thông này lên không gian.
Dự kiến đối với loại máy bay
chở khách loại lớn hai thân, bốn động cơ sẽ có thể chở
2000 hành khách trở lên, hơn nữa tốc độ, độ ổn định

cũng được tăng cường rất nhiều.
Trong một tương lai không xa, tàu ngầm sẽ
không còn là phương tiện chuyên dùng cho quân sự
và nghiên cứu khoa học nữa. Con người sẽ đi tàu
ngầm tham quan đáy biển, tàu ngầm sẽ lặn xuống đáy
biển sâu hàng trăm mét, ngắm cảnh sắc kỳ diệu ở
dưới đáy biển. Ngoài ra tàu ngầm sẽ trở thành một
loại phương tiện giao thông cỡ lớn thực dụng, bởi vì
chạy ở dưới nước không chịu ảnh hưởng của sóng gió,
hành khách sẽ cảm thấy đặc biệt thoải mái, dễ chịu.
Trong một tương lai không xa, các loại phương
tiện giao thông sẽ dùng nhiên liệu chủ yếu là năng
lượng Mặt Trời và năng lượng nguyên tử, các loại
năng lượng này sạch, không ô nhiễm, mà động lực lại
lớn, sử dụng vô tận. Các loại ô tô, xe lửa, máy bay,
tàu thuỷ đều được điều khiển bằng máy vi tính, vừa
chuẩn xác, vừa an toàn. Mặt khác, các phương tiện
giao thông tương lai sẽ có dáng vẻ bề ngoài mỹ quan,
trang bị thích hợp, tiện lợi, làm cho hành khách có
cảm giác rất thoải mái khi đi tàu xe.
Từ khóa: Phương tiện giao thông trong tương
lai.

2. Tại sao các phương tiện
giao thông có thể đồng thời
hoạt động mà không cản trở
lẫn nhau?
Chúng ta đều biết rằng, muốn đi qua biển hoặc
qua sông mà không có cầu thì phải dùng tàu thuyền,
đương nhiên cũng có thể dùng máy bay, còn đi lại ở
trên bộ, nếu quãng đường dài, thì thường đi tàu hỏa
hoặc máy bay để rút ngắn thời gian của hành trình,
đoạn đường ngắn hơn thì dùng ô tô là thuận tiện nhất.
Hiện nay, tình hình giao thông ở nhiều vùng và đô thị
rất phát triển, chẳng hạn như giữa Nam Kinh và
Thượng Hải thì có máy bay, xe lửa, ô tô và tàu thuỷ,
tuỳ hành khách lựa chọn. Các hình thức giao thông
đó cạnh tranh lẫn nhau, nhưng vẫn có thể cùng tồn
tại, tại sao vậy?
Mọi hình thức giao thông đều có ưu điểm riêng,
do đó đều có giá trị để tồn tại và phát triển. Xe lửa về
cơ bản không chịu ảnh hưởng của khí hậu, thời tiết,

cho dù trời có đổ mưa hay nổi gió, sương mù hay
tuyết rơi, thì thông thường xe lửa vẫn khởi hành
đúng giờ, đến ga cũng đúng giờ, tốc độ của xe lửa
cũng tương đối nhanh, độ an toàn tương đối cao, do
đó từ lâu, xe lửa vẫn là phương tiện chủ yếu cho việc
vận chuyển đường dài ở trên bộ, chẳng hạn như việc
điều vận vật tư từ đông sang tây, từ nam sang bắc ở
Trung Quốc, chủ yếu là sử dụng đường sắt. Vận
chuyển đường bộ là một trong những hình thức giao
thông vận tải phát triển nhất trong mấy năm lại đây.
Đặc biệt, cùng với việc xây dựng đường cao tốc ở các
địa phương và tính năng của ô tô ngày càng được
nâng cao mạnh mẽ, tốc độ của ô tô đã có thể so sánh
với xe lửa. Ưu thế lớn nhất của giao thông vận tải
đường bộ là mạng lưới đường bộ chằng chịt khắp nơi,
ô tô vận hành cơ động linh hoạt, có thể đi đến mọi
ngõ ngách của thành phố và nông thôn, dù là hành
khách hay là hàng hoá đều có thể phục vụ "đến tận
nhà", do đó rất được mọi người ưa chuộng. Tuy
nhiên, so với xe lửa về mặt nhân lực, vật lực và nhiên
liệu thì ô tô hao phí nhiều hơn.
Trong tất cả các phương tiện giao thông máy
bay có tốc độ nhanh nhất, nhưng tiêu thụ nhiên liệu
và chi phí vận chuyển cũng cao nhất, còn tàu thuỷ

thì tốc độ chậm nhất và dễ bị ảnh hưởng của thời tiết
xấu. Đối với xã hội hiện đại, con người rất coi trọng
giá trị của thời gian, do vậy đi lại, chuyên chở nhanh
bằng máy bay rõ ràng là một sự lựa chọn lý tưởng.
Tuy nhiên, mặc dù tốc độ vận chuyển của tàu thuỷ
có chậm hơn, nhưng nếu vận chuyển các loại hàng
hoá như than đá, xăng dầu, quặng, lương thực, vật
liệu xây dựng, v.v. do thể tích và số lượng rất lớn, giá
trị lại tương đối thấp, hơn nữa thường cần vận chuyển
trên đường dài, vượt biển khơi, cho nên chọn phương
thức vận chuyển theo đường thuỷ là thực tế hơn cả.
Đồng thời với tư cách, là một phương tiện vận chuyển
du lịch tham quan, tàu thuỷ là phương tiện giao
thông kết hợp nghỉ ngơi và du lịch rất tốt.
Song song với sự phát triển về xã hội và kinh tế,
tốc độ phát triển giao thông vận tải cũng tăng lên
nhiều. Tốc độ của máy bay chở khách từ lâu đã vượt
quá tốc độ âm thanh, tốc độ tàu cao tốc đã đạt đến
200 km/giờ, ô tô chạy trên đường cao tốc vượt quá
100 km/giờ là khá phổ biến, ngay cả loại tàu thuỷ
cao tốc cũng đạt tốc độ gần bằng tốc độ ô tô, là 80
km/giờ. Đồng thời, đời sống vật chất của con người
cũng ngày càng phong phú, các hoạt động du lịch,
công tác xa hay vận chuyện hàng hoá bằng các

phương tiện hiện đại diễn ra ngày một nhiều v.v. Có
thể căn cứ vào các yếu tố thời gian, chi phí, khí hậu,
sở thích của từng người để chọn phương tiện giao
thông và vận chuyển thích hợp nhất, đó là nguyên
nhân khiến cho các loại phương tiện giao thông có
thể đồng thời hoạt động mà không cản trở lẫn nhau.
Từ khóa: Phương tiện giao thông

3. Tại sao xe vượt dã có thể
trèo leo, vượt suối dễ dàng?
Nếu bạn là một người yêu thích thể thao, chắc
chắn bạn sẽ không lấy làm lạ trước cuộc đua về sức
kéo của ô tô một cách đầy kích thích và căng thẳng.
Dù là nơi sa mạc đầy gió cát, hoặc vùng đường núi lầy
lội gập ghềnh, hay qua những bãi ngầm đầy đá sỏi,
trơn trượt khó đi, tất cả đều không thể ngăn cản
những chiếc bánh xe của xe việt dã dũng mãnh tiến
lên...
Nguyên do là kết cấu thiết kế của xe việt đã khác

với các xe thông thường khác. Công suất của xe việt
dã thường lớn hơn, cả bốn bánh xe đều là bánh chủ
động, còn những xe thông thường khác thì thường
chỉ có hai bánh chủ động, do đó xe việt dã khi leo
dốc thường tỏ ra đặc biệt "nhẹ nhàng". Tính năng
phanh của xe việt dã cũng rất ưu việt, rất thích hợp
cho việc phanh gấp và chạy nhanh trong điều kiện
đường sá phức tạp.
Điều quan trọng hơn là gầm xe việt dã cách mặt
đất khá cao, như vậy, khi đi trên mặt đường gồ ghề,
không bằng phẳng, khó gây ra va chạm vào thân xe.
Đồng thời, khả năng quay vòng của xe việt dã cũng
rất cao, có thể vòng xe, quay đầu trong một phạm vi
rất nhỏ, điều đó đương nhiên rất thích hợp với trường
hợp lái xe ở đường miền núi.

Ngoài ra, bánh xe việt dã khá to và rộng, như
vậy có thể làm tăng khoảng cách giữa gầm xe với mặt
đất, tăng diện tích tiếp xúc giữa bánh xe với mặt đất.
Chúng ta hiểu rằng, khi xe chạy trên đường đất xốp
và trên bãi cát, bánh xe bị lún xuống bùn, cát, làm
ảnh hưởng đến tốc độ xe, nếu lốp xe rộng thì có thể
làm giảm bớt mức độ lún xuống sâu của bánh xe, do
đó bảo đảm tính năng truyền động của xe. Hiện nay,
đã có nhiều xe việt dã sử dụng lốp xe điều áp, khi xe
chạy, người lái có thể căn cứ vào tình hình mặt đường
khác nhau để thay đổi độ rộng của lốp xe. Chẳng hạn,

nếu ô tô chạy trên mặt đường cứng, thì có thể duy trì
áp suất hơi bên trong lốp xe cao, để giảm bớt lực cản
lăn và sự mài mòn của lốp, khi ô tô chạy trên đường
đất sét và cát có thể giảm bớt áp suất hơi trong lốp xe
xuống khoảng một nửa, nếu ô tô chạy trên đường
bùn lầy và phủ tuyết, thì áp suất hơi giảm xuống hơn
một nửa, để tăng diện tiếp xúc giữa lốp và mặt đất,
giảm bớt áp lực của lốp với mặt đất, làm tăng độ bám
của nó...
Xe việt dã có nhiều tính năng ưu việt như vậy,
thảo nào nó trèo đèo, vượt suối một cách dễ dàng
đến thế!
Từ khóa: Xe việt dã

4. Xe việt dã ở địa cực có gì
khác với xe thông thường?
Tiến hành khảo sát khoa học ở hai cực của Trái
Đất là một bước rất quan trọng và rất khó khăn của
con người trong quá trình thăm dò môi trường sinh

sống của mình. Địa cực, đối với đại đa số con người
mà nói, là một khái niệm rất xa xôi và mơ hồ, nhưng
đối với những người làm công tác khoa học, thì tài
nguyên tiềm tàng của địa cực và ảnh hưởng của nó
đối với môi trường toàn cầu và nhiều mặt khác, là
một trong những lĩnh vực quan trọng, đòi hỏi phải
khảo sát tìm hiểu.
Muốn tiến hành khảo sát khoa học đối với địa
cực, vấn đề gặp phải đầu tiên là phương tiện giao
thông. Tuy rằng tàu phá băng có thể phá lớp băng rất
dày, đưa nhà khảo sát lên lục địa Nam Cực, nhưng từ
ven bờ lục địa Nam Cực vượt qua một vùng mênh
mông không bờ không bến, quanh năm phủ đầy băng
tuyết, đi sâu vào trung tâm địa cực, nếu không có
phương tiện giao thông thích hợp thì rõ ràng là
không thể thực hiện được. Đi máy bay tuy có thể bay
trực tiếp đến nội địa Nam Cực, nhưng muốn tiến
hành hoạt động khảo sát khoa học trong phạm vi
rộng thì cần phải có một loại phương tiện giao thông
đặc biệt.
Nhiều người đều biết rằng, những ô tô thông
thường khi chạy trên mặt đường bằng tuyết, vì lực
ma sát quá nhỏ, bánh xe thường quay trơn (bị

patinê), do đó rất khó tiến lên. Xe trượt tuyết là một
phương tiện giao thông truyền thống để đi trên tuyết,
nó được dùng rộng rãi ở những vùng giá rét, nhưng
xe trượt tuyết cần phải dùng chó hoặc hươu để kéo,
chở người chở hàng hoá rất hạn chế, tốc độ cũng
chậm, rõ ràng là không thể thoả mãn nhu cầu khảo
sát khoa học với quy mô lớn. Vậy thì có thể có một
loại phương tiện giao thông và vận chuyển tốt hơn ở
vùng địa cực không?
Các nhà khoa học qua nhiều lần nghiên cứu và
thực nghiệm, đã thiết kế và chế tạo một loại xe việt
dã ở địa cực mới nhất. So với loại ô tô thông thường,
đặc điểm lớn nhất của xe việt dã địa cực là bộ phận
"bánh xe" đã được thay đổi một cách căn bản. Các
nhà khoa học qua nghiên cứu cơ thể của loài chim
cánh cụt và báo biển sống ở vùng địa cực đã có sự gợi
ý: Con chim cánh cụt bình thường đi lại loạng
choạng, lạch bạch, có khi nằm bò xuống, dùng hai
cánh đã thoái hoá phối hợp với đôi bàn chân có
màng, dùng lực đạp lên băng tuyết, làm cho cơ thể
trượt nhanh chóng ở trên băng tuyết; còn con báo
biển trông rất phục phịch nặng nề, nhưng nhờ có có
bốn bộ chân vây, báo biển có thể dễ dàng bám vào
mặt băng và trượt đi một cách linh hoạt. Do đó hệ

thống di chuyển của xe việt dã ở địa cực được thiết kế
kiểu bánh xe rất đặc biệt, nó gần giống như bàn chân,
lại giống như xích xe tăng. Khi di chuyển, gầm xe
bám sát mặt băng, bánh xe quay rất nhanh, không
ngừng "xới" lớp băng tuyết, khiến cho xe tiến lên
phía trước. Phương thức di chuyển này khác với việc
trượt trên mặt băng đơn giản, bởi vì thông qua cơ cấu
điều khiển, nó có thể quay vòng và thay đổi tốc độ
một cách linh hoạt, chính xác.
Hiện nay, các xe việt dã ở địa cực có tính năng
khá tốt, tốc độ đã đạt đến 50 km/h. Điều đó khiến
cho công tác khảo sát địa cực có được cơ sở giao
thông và vận chuyển rất tốt.
Từ khóa: Xe việt dã ở địa cực.

5. Tại sao các xe khách cao tốc
sử dụng rộng rãi lốp không
săm

Đi đôi với xu hướng ngày càng cao tốc hoá giao
thông ở các thành phố, đường cao tốc trong các
thành phố và nối liền giữa các thành phố với nhau
ngày càng được hoàn thiện, các xe chở khách cao tốc
có chỗ ngồi thoải mái, điều khiển linh hoạt, rất được
mọi người hoan nghênh, và đã bắt đầu thay thế cho
việc vận chuyển bằng đường sắt truyền thống, trở
thành phương tiện đi lại chủ yếu của khách lữ hành.
Tuy nhiên, nhiều năm lại đây, sự phát triển của
xe khách cao tốc lại bị gò bó bởi nhược điểm của bản
thân nó, đó là bánh xe, bánh xe bị nổ lốp đã trở
thành nguyên nhân chủ yếu của nhiều sự cố giao
thông trên đường bộ. Hiện nay, nhiều nhà máy sản
xuất bánh xe ở trong và ngoài nước đều đang ra sức
nghiên cứu loại bánh xe cao tốc, đồng thời, khá nhiều
loại ô tô khác nhau trên thế giới đã sử dụng loại lốp
không săm.
Thế nào là lốp không săm? Theo ý nghĩa thì
bánh xe chỉ có lốp mà không có săm. Hình dáng bên
ngoài của nó tương tự như bánh xe thông thường,
nhưng hơi được bơm trực tiếp vào lốp.
Điểm nổi bật của lốp không săm là vừa đơn giản,

nhưng lại quan trọng, đó là chỉ khi nào bánh xe bị nổ
mới mất hiệu quả. Ở loại lốp không săm, hơi chỉ có
thể lọt ra từ thân của bánh xe. Khi bánh xe bị xé
rách, hơi chỉ rò ra từ lỗ bị xuyên thủng, do đó hơi
thoát ra rất chậm, áp suất không thể tụt xuống nhanh
chóng, thông thường bánh xe vẫn có thể tiếp tục
chạy an toàn trong một thời gian khá dài. Thậm chí
trong một số trường hợp nào đó, khi bánh xe bị vật
sắc nhọn đâm thủng, vì bản thân bánh xe ở trong tình
trạng nén ép nên đã bó chặt lấy vật sắc nhọn, lúc này
nó hầu như không bị rò hơi; ngay cả khi rút vật sắc
nhọn ra, cũng có thể tạm thời duy trì áp suất bên
trong bánh xe, ô tô có thể tiếp tục chạy.
Vì loại bánh xe này không có săm và lớp lót, khi
xe chạy, nhiệt lượng của bánh xe toả ra do ma sát có
thể trực tiếp truyền qua vành bánh xe, do đó nhiệt
độ khi chạy xe của loại lốp không săm thông thường
thấp hơn 20-25% so với bánh xe thường, điều đó rất
có lợi cho việc chạy xe tốc độ cao. Ngoài ra, cấu tạo
của lốp không săm đơn giản, nhẹ, tuổi thọ sử dụng dài
hơn bánh xe thông thường khoảng 20%.
Đương nhiên, lốp không săm cũng không phải là
ưu việt hoàn toàn, yêu cầu về vật liệu chế tạo và công

nghệ sản xuất tương đối cao, độ kín giữa tanh và
vành bánh xe khó thực hiện được hoàn hảo, bơm hơi
phải có dụng cụ chuyên dùng, việc sửa chữa dọc
đường cũng không thuận tiện lắm.
Từ khóa: Lốp không săm; Xe khách cao tốc

6. Xe "chạy rà trơn" hay "chạy
rà" có ý nghĩa gì?
Trên đường cái xe cộ nườm nượp qua lại, trong
các loại xe đó thỉnh thoảng bạn thấy ở tấm kính đằng
sau một số ô tô có treo tấm biển "Xe chạy rà trơn".
Như vậy là có ý nghĩa gì?
Sự chuyển động của ô tô trên thực tế là tổng hợp
của sự vận động của nhiều máy móc bên trong, được
thực hiện thông qua sự chuyển động phối hợp lẫn
nhau giữa nhiều nhóm chi tiết. Loại ô tô mới sản xuất
hoặc ô tô mới sửa chữa lớn ở xưởng sửa chữa ra, mặc
dù đã qua mài rà trong quá trình sản xuất, nhưng bề
mặt gia công của các chi tiết vẫn còn những sai lệch

về hình học, và sự mấp mô không đều mà mắt thường
rất khó nhìn thấy, khe hở chuyển động lẫn nhau giữa
các chi tiết rất bé, nhiệt độ bề mặt chi tiết và dầu bôi
trơn cũng rất cao, do đó các chi tiết bị mòn rất nhiều.
Nếu lúc này xe cho chạy với tốc độ cao, thậm chí chở
nặng đủ tải, thì sẽ làm tăng sự mài mòn của các chi
tiết. Vì vậy người ta phải quy định thời kỳ "chạy rà
trơn". ý nghĩa của chạy rà trơn là chỉ ô tô trong quá
trình vận hành được cọ xát dần dần. Trong thời kỳ
chạy rà trơn, các linh kiện trên ô tô được trải qua
một quá trình cọ xát "ôn hoà" cải thiện được tình
hình ma sát bề mặt của chi tiết, dần dần hoàn thành
bề mặt làm việc tương đối trơn nhẵn, chịu mài mòn
và bền vững, để chịu đựng phụ tải làm việc bình
thường. Hiện nay, thuật ngữ "cọ xát" còn được dùng
để hình dung quá trình thích ứng lẫn nhau và tăng
cường phối hợp giữa các thành viên của một đội bóng
hoặc một tập thể nào đó.
Thời kỳ chạy rà trơn của ô tô thường là 10001500 km tương đương với 40-60 giờ làm việc. Trong
thời kỳ chạy rà trơn, tải trọng nói chung không được
vượt quá 80% tải trọng định mức, không được kéo rơ
moóc hoặc các loại cơ giới khác, tốc độ nói chung
không được vượt quá 40-45 km/giờ. Ngoài ra, khi

khởi động động cơ, nhiệt độ hâm máy phải lớn hơn
50oC. Ô tô trong thời kỳ chạy rà trơn, còn phải hết
sức tránh chạy trên những đường sá quá xấu, để giảm
bớt sự rung động và va đập của các bộ phận. Sau khi
chạy 150 km cần phải kiểm tra kĩ các bộ phận chi
tiết, xử lý các hiện tượng rò nước, rò dầu và rò hơi,
sau khi chạy 500 km, cần phải thay dầu bôi trơn.
Từ khóa: Xe chạy rà trơn; Chạy rà trơn.

7. Tại sao ô tô xitéc có thùng
chứa dạng tròn?
Ô tô xitéc là một phương tiện vận tải có công
dụng đặc biệt, dùng để chở chất lỏng. Đặc biệt là khi
chở một số chất dễ cháy và bốc hơi, như xăng, dầu
điêzen v.v. Lúc này trên ô tô còn viết hai chữ "cấm
lửa" có ô tô còn cắm một lá cờ màu vàng ở đầu xe,
bên trên viết hai chữ "nguy hiểm", nhưng điều này
nhằm mục đích nhắc nhở người đi đường và xe cộ qua
lại, chú ý nhường đường.

Nếu quan sát kỹ hơn, bạn sẽ phát hiện các thùng
xitéc đều có dạng tròn, tại sao vậy?
Các bạn đã học hình học đều biết rằng, cùng một
vật liệu có diện tích như nhau, nếu bạn cuộn thành
hình tròn thì sẽ được thể tích lớn nhất, nhưng đó
không phải là một căn cứ chủ yếu để người ta thiết kế
bề ngoài xitéc có dạng tròn. Vì ô tô xitéc dùng để chở
chất lỏng dễ cháy và các chất lỏng khác, ở bên trong
xitéc cần phải chừa một khoảng trống nhất định, mục
đích là để đề phòng chất lỏng nở ra khi bị nóng, làm
cho xitéc bị nội ứng lực quá lớn mà bị vỡ. Thông
thường khi chở chất lỏng dễ cháy hoặc các chất lỏng
khác, bên trong xitéc ít nhất phải chừa một khoảng
trống là 5%. Tuy nhiên, ô tô khi chạy, vì tình trạng
mặt đường có thể bị xóc và có những rung động cơ
giới, vì trong xitéc có một khoảng trống nhất định,
nên khi xe bị rung xóc thì chất lỏng cũng bị lắc, sản
sinh ra một lực va đập vào vách xitéc. Nếu xitéc có
dạng hình tròn, thì sóng va đập do xe bị rung xóc gây
ra sẽ phân tán đều lên theo chu vi hình tròn của thân
xitéc, không thể tạo nên hiện tượng ứng lực quá tập
trung, làm cho xitéc bị nứt vỡ. Nếu bề ngoài của
xitéc có dạng hình chữ nhật như côngtennơ thì lực va
đập của chất lỏng tạo nên khi xe bị rung động sẽ dễ

tạo thành ứng lực tập trung, các góc cạnh của xitéc
do bị ứng lực quá lớn, có thể phá vỡ xitéc.

Ngoài ra ô tô xitéc hình tròn nói chung khi chạy
sẽ tương đối ổn định, sức bền kết cấu tương đối cao,
ngay cả khi bị va quệt cũng khó bị hư hỏng hơn so với
xitéc hình vuông.

Từ khóa: Ô tô có xitéc; Xitéc tròn.

8. Xe đông lạnh có gì đặc
biệt?
Trung Quốc là một trong những nước rộng lớn
nhất thế giới, nhưng do từ Nam lên Bắc cách nhau
hàng ngàn km, việc vận chuyển nhiều loại vật tư thật
là bất tiện, đặc biệt là những loại thực phẩm dễ bị hư
hỏng, trước kia thường khó chở đi xa.
Ngay từ đời Đường, truyền thuyết kể rằng, để lấy
lòng Dương Quý Phi, vua Đường Huyền Tông đã ra
lệnh cho quần thần dùng ngựa chạy tiếp sức, qua các
trạm dịch, ngày đêm thần tốc vận chuyển vải, một
loại quả nhiệt đới đặc sản ở miền Nam lên Trường An
(thành phố Tây An ngày nay) để cho Dương Quý Phi
thưởng thức. Mặc dù vậy, loại quả dễ bị nát hỏng như
quả vải, khi đưa đến Trường An, thì không còn tươi
nữa.
Đi đôi với sự phát triển của ngành giao thông

vận tải các loại phương tiện giao thông nhanh đã
khiến cho việc vận chuyển vật tư ngày càng thuận
tiện, nhanh chóng. Như máy bay chẳng hạn, nếu chở
quả vải từ miền Nam lên bất cứ thành phố nào ở miền
Bắc, nhiều nhất cũng chỉ mất vài giờ đồng hồ, tuy
nhiên, giá thành vận chuyển bằng máy bay tương đối
cao, hơn nữa phương thức vận chuyển nào mà chi
phí rẻ, khối lượng vận chuyển lớn và giữ cho hàng
được tươi lâu không?
Sự phát hiện của xe đông lạnh đã khiến cho
nhiều loại thực phẩm dễ hỏng, biến chất, như trái
cây, thịt, đồ uống v.v., có thể vận chuyển được trên
một cự ly dài mà vẫn bảo đảm được độ tươi của
chúng.
Xe đông lạnh chia làm hai loại lớn là ô tô đông
lạnh và xe đông lạnh chạy trên đường sắt. Ô tô đông
lạnh chủ yếu dùng để vận chuyển thực phẩm trong
nội thành, như vận chuyển nước giải khát, quả tươi,
cá, thịt v.v. từ nhà máy đến các cửa hàng, có khi
cũng tiến hành vận chuyển giữa các thành phố với cự
ly trung bình và ngắn. Xe đông lạnh chạy trên đường
sắt đảm nhận nhiệm vụ vận chuyển thực phẩm đông
lạnh với cự ly trung bình và xa.

Trước kia một số xe đông lạnh dùng phương
pháp đông lạnh bằng nước đá, tức là người ta chất
hỗn hợp tảng nước đá và muối vào trong thùng xe,
làm như vậy có thể giữ cho môi trường trong xe đạt
đến nhiệt độ -8oC trở xuống. Tuy nhiên phương pháp
làm đông lạnh kiểu này chỉ có thể duy trì một khoảng
thời gian có hạn, nếu muốn vận chuyển đông lạnh
đường dài thì phải thiết lập các trạm tiếp đá và muối ở
dọc đường, để luôn luôn bổ sung "nguồn lạnh" duy trì
hiệu quả làm lạnh.
Hiện nay, loại xe đông lạnh cơ giới đang được sử
dụng rộng rãi. Nguyên lý làm việc của nó về cơ bản
cũng giống như tủ lạnh trong gia đình, tức là thông
qua chất làm lạnh, sau khi hấp thụ nhiệt lượng thì hoá
hơi, chất làm lạnh sau khi hoá hơi sẽ được đưa vào
một máy nén tăng áp và tăng nhiệt độ, lại tiếp tục đi
vào ống ngưng tụ và được làm lạnh thành chất lỏng,
sau đó đi vào một quá trình thu nhiệt làm lạnh mới.
Xe đông lạnh cơ giới có thể duy trì nhiệt độ bên trong
xe trong một thời gian dài ở 18oC trở xuống, do đó,
nhiều người gọi xe đông lạnh một cách hình tượng và
chính xác là "tủ lạnh siêu lớn di động".
Đi đôi với nhu cầu về đời sống của con người

không ngừng được nâng cao, kỹ thuật đông lạnh
cũng ngày càng phát triển. Ngoài việc xử lý có hiệu
quả đối với bản thân các loại thực phẩm đòi hỏi phải
giữ được độ tươi lâu, các loại phương tiện và phương
thức tàng trữ vận chuyển bằng tàu thuỷ đông lạnh,
côngtennơ đông lạnh cũng tiếp tục xuất hiện, điều đó
làm cho công việc vận chuyển đông lạnh càng thêm
thuận lợi, thực tế.
Từ khóa: Xe đông lạnh; Đông lạnh; Bảo quản
tươi.

9. Tại sao loại xe taxi có dung
tích xi lạnh nhỏ sẽ bị đào thải?
Nhiều năm lại đây, ở nhiều thành phố của Trung
Quốc, loại xe Hạ Lợi do Thiên Tân sản xuất với loại
hình tương đối nhỏ, giá cả phải chăng đã chiếm phần
nửa thị trường taxi đang lưu hành. Theo thống kê
trong số xe taxi của thành phố Thượng Hải, loại xe
con có dung tích xi lanh (hay còn gọi là lượng xả)
nhỏ hơn 1,6 lít chủ yếu là xe Hạ Lợi đã từng chiếm

55% toàn bộ số xe taxi. Ở các thành phố khác của
Trung Quốc, tỷ lệ đó cũng không kém hơn. Tuy
nhiên bắt đầu năm 1995, cơ quan quản lý xe taxi
Thượng Hải đã quy định, các loại xe taxi có dung
tích xi lanh 1,6 lít trở xuống, thời hạn sử dụng không
được quá năm năm, hoặc tổng số hành trình xe chạy
không được quá 300.000 km. Trên thực tế, đây là
sự bắt đầu đào thải dần dần loại xe taxi đó. Tại sao lại
như vậy?
Thực ra thì, với một đô thị lớn hiện đại hoá như
Thượng Hải, đi đôi với sự hoàn thiện dần cơ sở hạ
tầng giao thông và đường sá của thành phố, tình hình
chen chúc giao thông cũng đã được cải thiện rất
nhiều. Điều đó tạo điều kiện cho việc vận hành nhanh
chóng về mặt giao thông của thành phố, đồng thời
cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với tính năng thông
qua với tốc độ nhanh của các loại xe. Xe taxi là một
phương tiện quan trọng của giao thông thành phố,
đương nhiên cũng phải thích ứng với sự biến đổi đó.
Chúng ta biết rằng, tốc độ của ô tô phụ thuộc vào
công suất của xe, mà công suất của xe lại được biểu
thị bằng dung tích xi lanh. Ô tô có dung tích xi lanh
lớn thì tất nhiên tốc độ xe cao hơn. Còn loại ô tô có
dung tích xi lanh 1,6 lít trở xuống muốn đạt tốc độ

cao, thì phải luôn luôn ở trạng thái phụ tải lớn, do đó
làm cho động cơ chóng bị mòn hỏng, lượng xăng tiêu
thụ tăng, hơn nữa do xăng cháy không hoàn toàn
làm cho môi trường bị ô nhiễm.
Mặt khác, taxi là một phương tiện giao thông
cần thiết đòi hỏi môi trường, chỗ ngồi thoải mái, có
máy điều hoà nhiệt độ v.v. Nhưng động cơ của máy
điều hoà nhiệt độ lại bắt nguồn từ động cơ, điều đó có
nghĩa là, muốn sử dụng máy điều hoà nhiệt độ thì
phải hy sinh một phần động lực, do đó tất yếu đặt ra
yêu cầu cao hơn đối với công suất động cơ. Trên thực
tế, một số xe taxi dung tích xi lanh nhỏ khi cho chạy
máy điều hoà nhiệt độ đủ công suất, thì không những
tốc độ xe giảm xuống rất nhiều, mà có lúc lên dốc đột
nhiên bị tắt máy chết gí giữa đường làm ách tắc giao
thông.
Do đó, việc cần thải loại xe taxi có dung tích xi
lanh nhỏ về cơ bản mà nói, là để thoải mái yêu cầu
giao thông ở thành phố hiện đại đang ngày càng phát
triển.
Từ khóa: Xe Taxi; Dung tích

10. Tại sao lại có "ô tô năm
bánh"?
Các ô tô mà ta thường thấy hằng ngày, nói
chung chỉ có bốn bánh. Có một số ô tô tải lớn, tuy
rằng có nhiều bánh, nhưng chúng luôn luôn hình
thành nhóm bốn bánh, tạo thành bánh trước phải,
bánh trước trái, bánh sau phải và bánh sau trái của
xe, điều đó tất nhiên không bao gồm loại ô tô khách
cỡ lớn, có hai "toa xe" và loại xe chuyên dùng cỡ lớn
siêu trường. Tuy nhiên, bạn đã thấy loại ô tô năm
bánh (hoặc năm nhóm bánh) chưa?

Ô tô năm bánh thường thiết kế cho loại xe tải
hạng nặng 100 - 200 tấn trở lên, chủ yếu dùng cho
những công trình khai thác mỏ. Loại xe này tuy tải
trọng lớn, nhưng có nhược điểm là "tay chân lóng
ngóng", đặc biệt là khi chuyển hướng, quay đầu đều
không linh hoạt, để nâng cao tính linh hoạt của nó,
các nhà thiết kế ô tô đã lắp thêm cho nó bánh xe thứ
năm.

Bánh xe thứ năm được lắp ở vị trí chính giữa
phía trước xe. Khi xe chạy trên đường bình thường,
bánh xe thứ năm được cất lên, thu mình phía trước
ba đờ sốc (đòn bảo hiểm). Khi xe quay vòng, người
lái xe ấn nút chuyên dùng, mở máy nén thuỷ lực, hạ
bánh thứ năm xuống. Lúc này hai bánh xe ở phía
trước bị nâng lên khỏi mặt đất, ô tô được đỡ bằng hai
bánh sau và bánh thứ năm ở phía trước. Tác dụng kỳ
diệu của bánh thứ năm là với ba điểm tựa thì xe dễ
quay hơn bốn điểm tựa nhiều: Khi quay xe, chỉ cần
nhấn phanh, làm cho bánh sau đứng yên bất động,
sau đó quay tay lái, điều khiển bánh xe thứ năm để
quay xe, bánh sau sẽ chỉnh phương hướng. Dựa vào
ba bánh xe để quay, chỉ trong 15 phút, xe có thể
quay được 180o. Với xe bốn bánh thông thường,
người lái xe dù có kinh nghiệm nhất, muốn quay một
vòng như vậy trên mặt đường hẹp, cần phải tốn nhiều
thời gian và sức lực hơn. Hơn nữa, với loại xe tải hạng
nặng, muốn chuyển hướng, quay đầu trên mặt đường
chật hẹp thì cũng giống như lái một chiến hạm lớn
vào một luồng sông nhỏ, quả là rất khó xoay xở. Còn
khi đã có bánh xe thứ năm, thì xe tải hạng nặng giống
như được lắp thêm một cái khớp rất linh hoạt, có thể
quay được dễ dàng.

Từ khóa: Ô tô năm bánh; Quay đầu xe;

11. Thế nào là siêu xe?
Gần đây, Trung Quốc và rất nhiều nước phát
triển trên thế giới đã không ngừng trao đổi về phương
diện kĩ thuật ô tô. Các loại xe hơi cao cấp cũng dần
dần đổ vào Trung Quốc, như Mercedes-Benz,
Cadillac, Chrysler, Gongjue Wang, BMW... Những
xe hơi hạng sang này khi lái trên đường thường đập
ngay vào mắt mọi người, nên lại càng giành được sự
tán thưởng của những người mê xe. Người ta thường
gọi chúng là siêu xe.
Rút cục thì thế nào là siêu ...